Sprzedaż w internecie dzisiaj, a 10, 20, 30 lat temu, co się zmieniło, liczby, kupujący, trendy?

Robienie zakupów przez internet jest już dziś powszechne. Zamawiamy niemal wszystko, ubrania, książki, materiały budowlane, a nawet żywność. Choć dla wielu osób e-handel jest stosunkowo młody, jego historia sięga lat 70. XX wieku. Jak na początku wyglądał handel elektroniczny i co się w nim zmieniło?

Narodziny handlu elektronicznego – jak kupowano w latach 70. i 80. XX wieku

Przyjmuje się, że handel elektroniczny mógł powstać w 1979 roku w Wielkiej Brytanii. Wtedy to Michael Aldrich, inwestor, wynalazca i przedsiębiorca, dokonał pierwszego zakupu, a zrobił to dzięki połączeniu telewizora z siecią EDI, odbyło się to za pomocą kabla telefonicznego. W ten sposób powstał teleshopping, który w latach 80. XX wieku cieszył się ogromną popularnością. Zaczęły korzystać z niego duże firmy, w tym koncerny motoryzacyjne jak Nissan, Ford czy General Motors.

W USA pierwszy e-sklep powstał w 1984 roku, był to Electronic Mall i działał na terenie całego kraju. Taka forma sprzedaży opierała się na zamkniętych systemach komputerowych, gdzie transakcje były możliwe tylko dla ściśle określonej grupy użytkowników posiadających odpowiednie konta.

Przełom lat 90. – pojawienie się protokołów SSL i wielkich platform

Większe zainteresowanie zakupami internetowymi pojawiło się po wynalezieniu protokołów Secure Socket Layer (SSL) w 1994 roku. Wówczas Jeff Bezos założył słynny dziś na całym świecie Amazon. Platforma sprzedażowa szybko zyskała na popularności, od samego początku dostępna była aż w 46 krajach. Zabezpieczenie SSL umożliwiło bezpieczne przesyłanie danych karty płatniczej, co stało się fundamentem zaufania klientów do transakcji online.

W tym samym czasie powstał też eBay, był on wtedy skierowany głównie do osób, które nie miały własnych sklepów stacjonarnych, a chciały po prostu pozbyć się zbędnych rzeczy z domu, chodziło o tzw. wyprzedaże garażowe. Model aukcyjny wprowadził element rywalizacji między kupującymi, co podnosiło emocje i angażowało użytkowników na niespotykaną wcześniej skalę.

Rozwój technologii płatności – PayPal jako rewolucja w rozliczeniach

Największy rozwój sprzedaży internetowej na świecie nastąpił w latach 90. XX wieku. Wtedy powstały nowe technologie, pojawił się PayPal, który stał się pośrednikiem płatności między kupującym a sprzedającym. Rozwiązanie to wyeliminowało konieczność podawania danych karty bezpośrednio sprzedawcy, co znacząco zwiększyło bezpieczeństwo transakcji. Zakładanie sklepów internetowych na początku XXI wieku stało się coraz tańsze, stąd też większe zainteresowanie przenoszeniem biznesu do sieci.

Początki handlu elektronicznego w Polsce – od Terenta do Allegro

Początki e-commerce w Polsce notowane są na rok 1997. Wtedy pojawił się pierwszy e-sklep firmy Terent. Nie działał on jednak długo – infrastruktura internetowa w Polsce była wówczas słabo rozwinięta, a dostęp do sieci miała niewielka grupa osób.

Rok 1999 – debut pierwszych dużych graczy na rynku

Dwa lata później w sieci zadebiutował Merlin.pl i Empik.pl. 1999 rok to też początek popularnego Allegro. Wtedy używali go głównie kolekcjonerzy, którzy wystawiali swoje rzeczy. Dopiero później zaczęli korzystać z niego zawodowcy. Dziś na Allegro spotkać można sklepy internetowe, które oferują sprzedaż za pomocą tej platformy. Po czterech latach działalności Allegro miało już milion użytkowników. Dziś jest ich kilka razy więcej. W dodatku szacuje się, że za pośrednictwem serwisu codziennie sprzedawanych jest ponad milion produktów.

Ekspansja modelu marketplace – od aukcji do profesjonalnych sklepów

Na przestrzeni lat Allegro przeszło transformację z platformy aukcyjnej w marketplace, gdzie profesjonalni sprzedawcy mogą prowadzić pełnoprawne sklepy z opcją „kup teraz”. Tego typu rozwiązanie przyciągnęło przedsiębiorców, którzy wcześniej handlowali jedynie stacjonarnie, dając im dostęp do milionów potencjalnych klientów bez konieczności budowy własnej witryny sklepowej.

Jak zmieniały się wydatki konsumentów – analiza dekady po dekadzie

Wydatki online Polaków stale rosną. Jeszcze w 2004 roku wydawaliśmy online w sumie ok. 360 000 000 zł. Rok później była to już suma przekraczająca 1 000 000 000 zł. Już 15 lat temu większość Polaków miała dostęp do komputera i do internetu, co zwiększało możliwości, jeżeli chodzi o swobodne robienie zakupów online. Rozbudowa sieci szerokopasmowych oraz spadek cen usług internetowych sprawiły, że zakupy online stały się dostępne dla coraz szerszego grona odbiorców.

Rok 2012 – średnie wydatki miesięczne konsumentów

W 2012 roku internauci deklarowali, że przez internet wydają miesięcznie średnio ok. 185 zł. Najwięcej zapłacili za transakcje online latem, wówczas kwota wzrosła do ok. 250 zł. Wzrost sezonowy wiązał się z zakupami urlopowymi, rezerwacją wakacji, biletów lotniczych oraz odzieży i akcesoriów plażowych.

Rok 2020 – szczegółowy podział wydatków na kategorie produktowe

W 2020 roku wydatki Polaków są znacznie większe, można nawet podzielić je na określone kategorie. Przykładowo na same książki i filmy miesięcznie przez internet konsumenci płacą ok. 80 zł. Do tego dochodzą koszty kosmetyków i perfum (ok. 130 zł), odzieży (prawie 200 zł), produktów farmaceutycznych (ok. 120 zł), obuwia (ponad 200 zł), artykułów spożywczych (ok. 200 zł).

Do tego doliczyć należy jeszcze wydatki ponoszone rzadziej, np. na sprzęt RTV i AGD oraz na urządzenia mobilne. Raz na 6 miesięcy Polacy wydają na takie akcesoria nawet ok. 1600 zł. Zakupy elektroniki konsumpcyjnej są najczęściej planowane i poprzedzone długim procesem porównywania ofert różnych sklepów online.

Rekordowy rok 2020 – wpływ pandemii na wartość rynku e-commerce

Szacuje się, że w 2020 roku Polacy zrobią zakupy przez internet na kwotę aż 70 000 000 000 zł, co jest rekordową sumą w porównaniu do poprzednich lat. Pandemia COVID-19 spowodowała przyspieszoną cyfryzację zachowań zakupowych – osoby, które wcześniej unikały płatności online, zostały zmuszone do przełamania barier technologicznych i zaczęły regularnie korzystać z e-sklepów.

Porównanie liczby kupujących – skala wzrostu w ciągu 30 lat

W roku 1999 liczba użytkowników internetu w Polsce wynosiła zaledwie około 1 miliona. Tylko niewielka część z nich dokonywała zakupów online. W 2010 roku internautów było już ponad 22 miliony, a zakupy przez internet robiło regularnie około 40% z nich. W 2020 roku liczba internautów przekroczyła 28 milionów, a odsetek kupujących online wzrósł do 75–80%.

Zmiana ta wynika nie tylko z poprawy infrastruktury technicznej, ale także z edukacji konsumentów. Sklepy zaczęły oferować darmowe zwroty, możliwość przymierzenia w domu, a także rozbudowane systemy opinii, które zwiększyły zaufanie do zakupów bez fizycznego kontaktu z produktem.

Kategorie produktowe – co kupowaliśmy wczoraj, a co dziś

W początkach e-commerce w Polsce najchętniej kupowano książki, płyty CD oraz bilety – produkty łatwe do opisania, o niskiej wartości jednostkowej i bez konieczności fizycznego sprawdzania przed zakupem. Sklepy takie jak Merlin.pl czy Empik.pl opierały swoją ofertę właśnie na tych kategoriach.

Przesunięcie w stronę odzieży, elektroniki i artykułów spożywczych

Dziś wiodącymi kategoriami są odzież i obuwie, elektronika użytkowa oraz produkty spożywcze. W przypadku odzieży konsumenci doceniają możliwość przymierzenia w domu i bezpłatnych zwrotów. Elektronika z kolei cieszy się dużym zainteresowaniem dzięki szczegółowym opisom technicznych i porównywarkom cen, które pomagają znaleźć najlepszą ofertę.

Zakupy spożywcze online to zjawisko relatywnie nowe w Polsce. Jeszcze 10 lat temu zamawianie jedzenia przez internet było rzadkością. Dziś duże sieci supermarketów oferują dostawę do domu w ciągu kilku godzin, a niektóre miasta mają dostęp do tzw. quick commerce – dostawy w czasie poniżej 30 minut.

Zmiany technologiczne i ich wpływ na doświadczenie zakupowe

Zakupy online z dnia na dzień coraz bardziej się upowszechniają. Wpływ na to miał nie tylko lepszy dostęp do internetu, ale też liczne korzyści, jakie wiążą się ze sprzedażą w sieci. E-commerce to zalety zarówno dla sklepów internetowych, jak i dla klientów. Można w ten sposób zoptymalizować koszty, zaoszczędzić na czasie, kupujący nie muszą wychodzić z domu, żeby zrobić zakupy, wszystko zostanie dostarczone pod wskazany adres.

Różnorodność metod płatności i dostawy – od przelewów do BLIK

Dziś sprzedaż w internecie to większe możliwości. Dostępne są różne metody płatności, dostawy, w sieci można zrealizować też zakupy na raty. Pojawiają się nawet aplikacje, które umożliwiają zamówienie produktów za pomocą telefonu, nie trzeba już korzystać z komputera. System płatności BLIK, popularny w Polsce, umożliwia błyskawiczne rozliczanie transakcji bez koniędności wpisywania danych karty, co znacznie przyspiesza proces zakupowy.

Same day delivery i odbiór osobisty – przyspieszenie realizacji zamówień

Zainteresowanie zakupami online rośnie. Wpływ na to ma nie tylko wygoda, ale i zmiana trybu życia. Szybciej jest coś załatwić przez internet. Popularne są również usługi typu same day delivery. Oznacza to, że dostawa możliwa jest nawet tego samego dnia. Niektóre sklepy oferują też zrobienie zakupów przez internet, a odebranie produktów w sklepie, co przyspiesza przeprowadzenie transakcji i eliminuje koszty kuriera.

Szacuje się, że e-commerce na stałe zagościło już na rynku sprzedaży i nic nie wskazuje na to, by miało to się zmienić. Zakupy internetowe wręcz zyskały w ostatnim czasie, kiedy na świecie wybuchła pandemia koronawirusa i wiele biznesów musiało przenieść się do sieci.

Trendy na przyszłość – czego spodziewać się w najbliższej dekadzie

W kolejnych latach można oczekiwać dalszego wzrostu udziału sztucznej inteligencji w obsłudze klienta – chatboty staną się bardziej zaawansowane, a rekomendacje produktowe będą oparte na analizie zachowań użytkownika w czasie rzeczywistym. Rozwój technologii rzeczywistości rozszerzonej (AR) umożliwi wirtualne przymierzanie ubrań i testowanie mebli w swoim wnętrzu przed zakupem.

Również ekologia i zrównoważony rozwój będą odgrywać coraz większą rolę. Konsumenci zaczynają zwracać uwagę na opakowania, politykę zwrotów oraz ślad węglowy dostawy. Sklepy, które wdrożą transparentne, przyjazne środowisku rozwiązania, zyskają przewagę konkurencyjną nad tymi, które zignoruję te aspekty.